Kun je maden eten voor proteïne?

Je staat in het bos. Je hebt al drie dagen niets anders gegeten dan wat bessen en een paar noten die je hebt gevonden.

Je energie is op. Je lichaam schreeuwt om bouwstoffen, om proteïne.

Je kijkt om je heen. In de doodse stilte van het wild zie je beweging. Een paar maden kruipen rondom een omgevallen boomstam.

Je hoofd maakt een rare sprong. Zou dat kunnen? Zou je die kleine wormpjes kunnen eten om te overleven? Het is een ongemakkelijke gedachte, maar in de wereld van frontier survival is ongemakkelijkheid een luxe die je je niet kunt permitteren. De vraag is niet of het je lukt om ze naar binnen te werken, maar of het je lichaam iets oplevert of juist fataal wordt.

Wat zijn maden eigenlijk?

Om te beginnen, even een plaatje schetsen. Maden zijn de larven van vliegen.

Denk aan die groenblauwe klootzakken die je in de zomer rondom je barbecue hebt hangen. Die leggen eitjes in rottend vlees, uitwerpselen of ander organisch afval.

Binnen enkele uren komen die eitjes uit en kruipen er kleine, witte wormpjes tevoorschijn. Dat zijn de maden. Ze zijn er in allerlei soorten en maten, afhankelijk van de vlieg die ze heeft voortgebracht. In de bushcraft context spreken we vaak over 'keukenmaden' (de kleine witte die je soms in je afvalbak vindt) of 'darmmaden' (grote, vette exemplaren die je op aas of in dode dieren aantreft).

Ze zijn eigenlijk niets meer dan kleine eiwitbundeltjes met een enorme eetlust.

Het belangrijkste om te weten is dat maden leven van rotzooi. Letterlijk. Ze zuigen voedingsstoffen uit dode dieren, afval en uitwerpselen. Dat betekent dat hun eigen lichaam vol kan zitten met bacteriën, gifstoffen en parasieten van hun voedselbron.

Ze zijn dus niet zomaar 'schoon' voedsel. Ze zijn een schakel in de voedselketen van ontbinding. Wanneer je erover nadenkt om ze te eten, moet je je dus afvragen: wat neem ik precies mee uit die rotte boomstam?

De voedingswaarde: Wat levert het op?

Laten we even heel pragmatisch kijken naar de cijfers. Maden zijn opgebouwd uit drie hoofdbestanddelen: eiwitten, vetten en water.

Als je overleeft in het wild, is proteïne je brandstof voor spieren en herstel.

Een gemiddelde made van ongeveer 1 centimeter bevat ongeveer 15% tot 20% eiwit op drooggewicht. Dat is best fors. In theorie zou een handvol maden (zeg, 50 gram) je een kleine 10 gram proteïne kunnen opleveren.

Dat is vergelijkbaar met een klein ei. Je krijgt er ook vetten bij, die nodig zijn voor je energievoorziening.

In de overlevingsmodus is elke calorie er een. Maden bewegen veel en zitten dus vol met energie. Maar de praktijk is weerbarstiger. Die 10 gram proteïne haal je alleen als je de maden kunt drogen of roosteren.

Rauw bestaan ze voor een groot deel uit water – makkelijk 60 tot 70%.

Je eet dus vooral water en snot. Bovendien is de biologische beschikbaarheid van die eiwitten lager dan bij een stuk wild of een noot. Je lichaam moet harder werken om het af te breken.

In een noodsituatie waar je spijsvertering al onder druk staat door stress en voedselgebrek, kan het eten van rauwe maden je zelfs verzwakken in plaats van versterken. Je bent dan vooral energie kwijt aan het verwerken van het voedsel, in plaats van dat je er energie uithaalt.

De gevaren: Waarom het een gok is

Het allergrootste gevaar zit 'm in de herkomst van de made. Heb je ze gevonden in een verse, wilde eekhoorn die je zelf hebt gedood?

Dan is het risico nog enigszins te overzien. Maar de meeste maden die je in de natuur vindt, zitten in rottend materiaal. Denk aan de dode vogel die al drie dagen ligt te ontbinden of de uitwerpselen van een groter dier. Die maden zitten vol met de bacteriën en parasieten die dat dode lichaam aan het afbreken zijn.

Je eet niet alleen de made, maar ook de ziekteverwekkers die in en op die made leven. Je kunt serieuze darminfecties oplopen, met alle gevolgen van dien: braken, diarree en uitdroging.

In de wildernis is uitdroging een snelle doodsvijand. Een ander gevaar is de besmetting met chemicaliën.

Als je maden vindt op een dier dat is gestorven door vergif (bijvoorbeeld rattenvergif), dan hebben de maden dat gif opgenomen in hun lichaam. Door ze te eten, eet je dat gif direct binnen. Ook kunnen maden die in de buurt van landbouwgebieden leven, besmet zijn met pesticiden.

Daarnaast bestaat er een kleine maar reële kans op een worminfectie. Sommige maden kunnen de tussengastheer zijn voor lintwormen of andere parasieten die in de mens kunnen overleven.

Je bouwt je eigen lichaam dus om tot een broedplaats voor parasieten. Dat is het laatste wat je wilt wanneer je in de wildernis een visrokerij bouwt met natuurlijke materialen om je vangst veilig te conserveren.

Soorten maden en hun risico's

Niet alle maden zijn gelijk. In de bushcraftwereld maken we grofweg twee onderscheidingen die relevant zijn voor je overlevingskansen.

De eerste is de 'keukenmade' of 'vleesmade'. Dit zijn de kleine, witte larven die je vindt in rottend vlees of vis. Ze zijn relatief schoon omdat ze zich voeden met spierweefsel.

Als je deze kunt vinden op een vers dier dat je zelf hebt gevangen, is het eten ervan (mits goed verhit) theoretisch het minst riskant.

Ze zijn vet en zitten vol energie. Een handvol van deze maden, geroosterd boven het vuur tot ze knapperig zijn, is een overlevingsmaaltje. De tweede soort is de 'darmmade' of 'kassamade'.

Dit zijn de grotere, vaak geelwitte of bruinige maden die je vindt in de ingewanden van dieren of in uitwerpselen. Deze zijn een stuk gevaarlijker.

Ze leven in een omgeving die extreem rijk is aan bacteriën (de darmflora van een dier).

Ze zijn vaak drager van darmparasieten en andere ziektes. Het eten van deze maden, zelfs na verhitting, is een enorme gok. De concentratie aan pathogenen is vaak te hoog om onschadelijk te maken door simpelweg te roosteren. Ook de maden die je vindt op rottend plantaardig materiaal, zoals compost of rottend fruit, zijn af te raden. Deze kunnen schimmels en gifstoffen uit de plant opnemen.

Hoe te bereiden: De overlevingsmethode

Als je in een situatie komt waar je echt geen andere keuze hebt en je grijpt naar maden, dan is bereiding alles. Rauw eten is geen optie. Punt. De enige manier om ze veilig te eten, is door ze volledig gaar te maken.

De hitte doodt de meeste bacteriën en parasieten. De meest effectieve bushcraft-methode is roosteren.

Je kunt een braadpan of kookpot gebruiken als je die hebt, maar een open vuur met gloeiende kolen werkt net zo goed. Je kunt de maden ook drogen, net zoals je dat zou doen met de beste droogovens voor beef jerky.

Leg ze op een warme, droge steen naast het vuur of in de zon. Wanneer ze hard en knapperig zijn (zoals een gebakken kroepoek), zijn ze bewaarbaar en zijn de meeste ziektekiemen dood. Een andere optie, die weinig wordt besproken maar effectief is, is het malen tot meel.

Als je de maden volledig droogt (wat een paar dagen kan duren in de zon) en ze daarna fijn maakt tussen twee stenen, krijg je een soort 'insectenmeel'.

Dit kun je mengen met water en koken tot een pap. De smaak is intens en vies, maar je krijgt de eiwitten binnen zonder de textuur van kruipende beestjes te hoeven verwerken. Je kunt ze ook bakken in hun eigen vet. Als je een flinke hoeveelheid vette maden hebt (bijvoorbeeld uit een dode vis), kun je ze uitlekken en gebruiken als basis om andere insecten in te bakken. Het is een extreme variant van het bekende 'insects as food' concept.

Alternatieven: Beter dan maden

Voordat je je tanden in een made zet, bedenk je altijd: is er echt niets anders? In de meeste bossen en wildernisgebieden zijn er betere opties voor proteïne.

Denk aan insecten die wél veilig zijn. Mieren en miereneieren zijn een fantastische bron van vet en eiwit. Je kunt een hele mierenhoop uitgraven en de poppen en eieren verzamelen.

Die zijn vaak milder van smaak en zitten bomvol energie. Kevers zijn ook een goede keuze.

Grote kevers zoals de meikever of de nachtvlinder zijn dik en vlezig. Verwijder wel de vleugels en het poten, en rooster ze goed. Ze zijn makkelijker te vangen en vaak minder risicovol dan maden uit rottend materiaal.

Denk ook aan de dierenwereld om je heen. Wormen (regenwormen) zijn een optie.

Ze zijn makkelijk te vinden na een regenbui. Ze zijn wat slijmerig, maar na een goede roostering zijn ze een prima proteïnebron.

Vergeet niet dat je in de frontier freedom setting vaak een effectieve Figure 4 val kunt maken om kleine zoogdieren of vogels te vangen. Een eekhoorn of een konijn levert vele malen meer bruikbare en veiligere proteïne op dan een handvol maden. De energie die je steekt in het vangen van een dier is vaak beter besteed dan het zoeken naar maden, tenzij je letterlijk midden in een madenplaag zit en niets anders hebt.

Praktische tips voor de overlever

Het eten van maden is een uiterste noodmaatregel. Gebruik het alleen als je geen andere keuze hebt en je lichaam energie nodig heeft om te blijven functioneren.

Houd je aan de volgende regels om je kansen op overleven te vergroten:

• Ken je bron: Eet alleen maden van een vers, dood dier dat je zelf hebt gedood. Eet NOOIT maden van rottend afval, uitwerpselen of onbekende dode dieren.
• Verhit het goed: Rauw is geen optie. Rooster ze tot ze knapperig zijn en bruin kleuren. Gooi ze niet zomaar in een pan met water, maar bak ze uit tot het vocht is verdampt.
• Test voor allergieën: Als je de kans hebt, eet dan eerst één geroosterde made en wacht een uur. Sommige mensen zijn allergisch voor insecteneiwit. Een ernstige allergische reactie in de wildernis is dodelijk.
• Combineer met kruiden: Als je eetbare kruiden zoals brandnetel, paardenbloem of lookbol vindt, meng die dan door de geroosterde maden. Dit maskeert de smaak enigszins en voegt extra mineralen toe.
• Bewaren: Als je een overschot hebt, droog ze dan direct. In een luchtdichte verpakking (bijvoorbeeld een ingesmeerde berkenbast) zijn gedroogde maden weken houdbaar en vormen ze een noodrantsoen.

Uiteindelijk komt het neer op een simpel kosten-batenanalyse. De pijn in je maag en de leegte in je spieren wegen zwaarder dan de walging. In de frontier freedom mentaliteit is overleven de enige prioriteit.

Maden eten is niet de glorieuze jacht op wild, maar het is een manier om de basisbehoefte aan proteïne te vervullen wanneer de natuur je even in de hoek drukt. Gebruik je verstand, bereid ze goed en je kunt er net dat stapje verder mee komen.