Knopen leggen in nat touw die je nooit meer los krijgt
Je staat midden in het bos, regen gutst neer en je moet een shelter bouwen.
Je grijpt naar je touw, het is kletsnat en koud. Een simpele knoop leggen is nu een stuk lastiger.
Een knoop die loslaat, is geen optie. Je hele onderkomen kan instorten. Je voelt de kou al opkomen. Dit is het moment dat je techniek het moet doen.
De knopen die je nu legt, moeten blijven zitten. Echt blijven zitten.
Zelfs als het touw opzwelt van het vocht.
Waarom nat touw je grootste vijand is
Stel je voor: je hebt een prachtige shelter gebouwd met je Paracord 550, de regen is gestopt en de zon breekt door. Je wilt je touw weer meenemen voor de volgende klus.
Je trekt aan het eindje van je knoop. Niks. De knoop zit muurvast. Je kracht zet zich om in frustratie.
Wat is er gebeurd? Nat touw werkt anders.
Het is niet alleen zwaarder, maar de vezels zetten uit. Dit zorgt voor extra wrijving in de knoop. Een knoop die je in droog touw makkelijk los trekt, verandert in een onverwoestbare knoop als hij nat is geworden en weer opgedroogd.
Dit fenomeen noemen ze 'kinken'. Het is de nachtmerrie van elke bushcrafter die zijn materiaal wil hergebruiken.
Het gaat niet alleen om het hergebruiken van je touw. Een knoop die je niet meer los krijgt, betekent dat je materiaal verliest.
En in de wildernis is materiaal een kostbaar goed. Je Paracord van merken als Atwood Rope Mfg of een stuk stevig katoentouw van 4mm is je lifeline. Je gebruikt het voor lashing, voor het vastzetten van zeilen, voor het maken van valstrikken. Een knoop die je materiaal vernielt, is een directe bedreiging voor je overlevingskansen. Je moet dus niet alleen knopen leren die sterk zijn, maar knopen die je ook weer los krijgt, zelfs als de omstandigheden bar en boos zijn.
De werking: wrijving en het 'pijpje'
De meeste knopen die je in nat touw niet meer los krijgt, zijn variaties op de Steekknopen.
De Steekknoop (of 'stopperknoop') an sich is al een verdachte. Als je hem in nat touw aantrekt, zet de knoop zich vast. De losse eindjes van het touw worden in de knoop gedrukt en de wrijving doet de rest.
Het is alsof je een natte spons in een trechter duwt; hoe harder je duwt, hoe strammer hij vastzit. De vezels van het touw, vooral bij synthetische materialen zoals Nylon of Polyester, glibberen in elkaar en als ze drogen, zijn ze onlosmakelijk met elkaar verweven.
De knoop shrinkt als het ware om het touw heen. De echte boosdoener is de 'pijp' die je vaak onbedoeld creëert.
Bij een simpele lus of een onhandige knoop ontstaat er een strakke bocht in het touw. Als je aan een eind trekt, ontstaat er een enorme druk op die ene bocht. De kern van het touw wordt in de mantel geperst. Wrijving neemt exponentieel toe.
Dit is precies wat je niet wilt. Je wilt dat de kracht gelijkmatig verdeeld wordt.
Een goede knoop moet 'slim' zijn. Hij moet de lijn volgen zonder scherpe bochten te maken. Hij moet je materiaal niet beschadigen en hij moet je in staat stellen om hem met een simpele beweging te ontbinden, zelfs na een week regen.
De juiste knopen voor nat werk: jouw gereedschap
Je wilt knopen die je kunt vertrouwen. Laten we het hebben over de beste boeken over knopen en touwwerk die in de bushcraftwereld gebruikt worden. We hebben het over knopen die je in een handomdraai legt en die je ook weer los krijgt.
Denk aan de 'Bowline' (de Boerenknoop). De Boerenknoop is een klassieker.
Hij maakt een vaste lus die niet strak trekt. Ideaal voor een lus aan het eind van je touw.
Zelfs als hij nat is, blijft hij redelijk te hanteren. Als je hem combineert met een extra 'stopperknoop', zoals een simpele dubbele steekknoot, voorkom je dat hij uitrekt. De Boerenknoop is je basis voor van alles.
Wil je een knoop die je makkelijk los kunt trekken? Kijk naar de 'Poetsknopen' of 'Slipknopen'.
Dit zijn variaties op de Steekknopen die je met een simpele ruk aan het losse eind open kunt trekken. Ze zijn perfect voor tijdelijke constructies. Een variant hierop is de 'Veiligheidsknoop' of 'Dubbele Lus'. Deze leg je om een object heen en hij glijdt niet weg, maar is makkelijk te verliezen.
De Boerenknoop (Bowline) - De onmisbare
Een echte aanrader voor survivallers is de 'Tautline Hitch' (of varianten zoals de 'Blake's Hitch'). Deze knoop glijdt onder spanning, maar blokkeert direct als je de druk eraf haalt.
Ideaal voor tentlijnen of het aanspannen van zeilen. Je kunt hem makkelijk verstellen zonder de boel los te hoeven halen.
Prijzen voor goed touw? Een 30-meter spoel Atwood Micro Cord (1,8mm) heb je al voor €12-€15. Een 30-meter spoel Paracord 550 (5mm) van kwaliteit zit rond de €20-€25.
Goed spul is het waard. De Boerenknoop is je beste vriend. Leg hem zo: maak een lus, voer het eind door de lus, om het vaste deel heen en weer terug door de lus. Klaar.
De Slipknopen - Snel en makkelijk
Hij behoudt een groot deel van de trekkracht, al moet je altijd rekening houden met de invloed van knopen op de totale breeksterkte van een touw. Als je hem nat maakt en aantrekt, zit ie muurvast, maar de structuur blijft herkenbaar.
Om hem los te krijgen, heb je soms een breekstokje nodig als het echt klem zit. Tip: stop een extra steekje in de lus om hem extra te beveiligen.
Dit heet een 'Waterbowline' en vermindert de 'kink'. Deze knopen zijn ideaal voor snelle taken. De simpele 'Slipknoot' (een Steekknoot met een lus erdoorheen) kun je met één hand sluiten en openen.
Gebruik dit niet voor zwaar werk of levensgevaarlijke constructies. Het is een tijdelijke oplossing.
De Tautline Hitch - De versteller
Denk aan het vastzetten van een bundel brandhout of het afsluiten van een zak. Als je hem een nachtje in de regen laat liggen, kan hij wel vastlopen. Dus wees voorzichtig. Deze knoop leer je een keer en je vergeet hem nooit meer. Hij zorgt ervoor dat je een lijn strak kunt trekken en op spanning houdt, maar je kunt hem ook weer makkelijk verstellen.
Je maakt een lus, draait het eind drie of vier keer om het vaste deel, en haalt het eind dan onder de laatste winding door. Trek hem aan. Als je nu aan het vaste deel trekt, blokkeert de knoop.
Als je hem wilt verstellen, draai je de knoop simpelweg open. Perfect voor je tarp of shelter.
Let op: bij nat touw kan hij soms iets te vast slippen, dus test hem even.
Praktische tips: werk met je materiaal
Als je in de regen staat te pielen met koud, nat touw, wil je niet nadenken over complexe theorie.
Daarom hier een paar concrete tips die je meteen kunt toepassen. Ten eerste: gebruik je lichaamswarmte.
Als je touw doorweekt is, probeer het dan even onder je jas te drogen of warm te maken. Dat maakt het plastic of de vezels iets soepeler. Een knoop leggen in ijskoud touw is een stuk lastiger dan in touw dat op kamertemperatuur is. Neem de tijd. Haastige spoed is zelden goed, en al helemaal niet bij nat touwwerk.
Een andere gouden tip: hou je knopen simpel. De complexe knopen die je op internet vindt, zijn vaak mooi voor show, maar in een noodsituatie met koude vingers wil je iets wat je op de tast kunt leggen.
Oefen met je materiaal voordat je op pad gaat. Neem een stuk touw van 2 meter, maak het nat in de gootsteen of onder de tuinslang, en probeer je knopen te leggen en los te krijgen. Je leert je materiaal zo kennen.
Je voelt hoe het reageert. Als je knopen echt niet loskomen, probeer dan niet met geweld te trekken.
Je breekt je touw of je maakt de knoop nog strakker. Zoek een stokje of een scherp voorwerp (zoals je zakmes, een Victorinox Huntsman of een Leatherman) om de knoop voorzichtig 'open te wrikken'.
Werk vanuit de kern van de knoop. Probeer de spanning te verminderen. Oefen het leggen van knopen onder stress, zodat je rustig blijft als je de knoop moet draaien voordat je hem uit elkaar haalt.
En tot slot: als je touw echt vastzit en je hebt het niet meer nodig, knip het dan door. Je materiaal is je leven, maar een vastzittende knoop die je tijd en energie kost, is je tijd niet waard. Soms is het beter om nieuw touw te halen en door te gaan.